Verslag excursie Ons' Lieve Heer op Solder, 21 februari 2026

door Will van Bemmel en Jeroen van Dijk

De Schreierstoren ligt aan de Prins Hendrikkade vlakbij Amsterdam CS. Het is een verdedigingstoren uit 1487. In de middeleeuwen nemen vrouwen er schreiend afscheid van hun zeevarende mannen. Wij krijgen er in de terraskamer een kopje koffie of thee met heerlijke taartjes. Met vrolijke KUBES-ontmoetingen. Dus nu geen geschrei.

Aan de Oudezijds Voorburgwal ligt Ons' Lieve Heer op Solder. De schuilkerk is uit 1662. Jan Hartman, handelaar in zijden kousen en zijn vrouw Liesbeth, handelaar in kompassen zijn welgesteld. Zij kopen drie panden langs de gracht en realiseren op zolder een schuilkerk. Een ruimte van 20 meter lang, 8 meter breed en 10 meter hoog. Een kerkzaal voor 100 - 200 gelovigen, met een eerste galerij voor het kerkkoor en een tweede galerij voor alle kinderen. De kerk is in de oorspronkelijke vorm bewaard gebleven. Vele onderdelen van de inrichting zijn nog authentiek. Er is een mooi pijpenorgel. Maandelijks vindt er een eredienst plaats. Er is de mogelijkheid om in de schuilkerk te trouwen.

In de 17e eeuw is er geen godsdienstvrijheid voor katholieken. Maar in Amsterdam is er wel vrijheid van denken. Als het maar niet openbaar zichtbaar is. En zo wordt de schuilkerk gedoogd. De familie Hartman woont zelf aan de gracht en aan de Heintje Hoeksteeg. In het achterhuis is een ruime woning voor de pastoor. De afzonderlijke ruimten zijn fraai ingericht. Met marmeren vloeren, textiele wandbekledingen en met schilderijen, zoals van Ruijsdaal met karakteristieke landschappen. Het ensemble is al museum vanaf 1888. Het is daarmee een van de oudste musea in Amsterdam.

In 2015 is een nieuw entreegebouw aan de overzijde van de Heintje Hoeksteeg gerealiseerd. Dit gebouw heeft een ondergrondse verbinding met het monument. In het entreegebouw zijn de ontvangst, de garderobe en toiletten, educatieve ruimten, het museumcafé en de winkel gesitueerd. Daarmee kan het historische pand in de oorspronkelijke vorm worden bewaard.

Een bezoek aan Ons' Lieve Heer op Solder is verrassend interessant. Er is veel te ontdekken en te beleven. De excursie was erg goed voorbereid, de inschrijving via Cilia, met eigenen of met KUBES-begeleider, met rondleidingen in kleine groepjes door enthousiaste museumgidsen en met de voortreffelijke algehele coördinatie door Trudi. Heel erg bedankt hiervoor.